28-08-16

Max op zaterdag, Ricciardo op zondag

Met een hoop botsingen is de tweede helft van het Formule 1-seizoen in België begonnen. Op Spa-Francorchamps kwam Rosberg als winnaar uit de slijtageslag, voor Ricciardo en de van achteren gestarte Luis.

Voor Rosberg kwam de vier weken durende zomerstop op het juiste moment. Nadat hij in juli vier stevige nederlagen had geleden, kon hij op het zeven kilometer lange circuit van Spa-Francorchamps de draad weer oppakken. Hij werd alvast in het zadel geholpen doordat teamgenoot Luis een nieuwe motor had, zodat hij een hoop startplaatsen kon inleveren. Uiteindelijk besloot Mercedes van de nood maar een deugd te maken door motoronderdelen voor de rest van het seizoen te wisselen, zodat de drievoudig wereldkampioen verzekerd was van een plek op de laatste startrij. Naast hem stond overigens Alonso, die nog meer motorcomponenten had gewisseld.

Max op zaterdag
Met een Mercedes verbannen naar de onderste regionen was er voor Max alle gelegenheid om voor eigen publiek te schitteren. Met een puike ronde zet hij zijn Red Bull op de eerste startrij, naast Rosberg, maar wel voor de Ferrari's en teamgenoot Ricciardo. Het publiek gaat uit zijn dak.

De vraag was alleen of de banden geen roet in het Belgisch/Nederlandse eten zouden gooien, want Max moest als enige coureur in de top 5 op de superzachte banden starten. Vanwege de hoger dan verwachte temperaturen hadden de rode banden vreselijk te lijden, zodat ze naar alle verwachting maar een paar ronden meekonden, wat een belangrijk strategisch nadeel in de race was.

Botsauto's
Bij de start was Max echter in het voordeel met zijn zachtere banden. Als de lichten doven, komt hij echter slecht van zijn plaats. De Ferrari's vliegen hem meteen al voorbij en Rosberg duikt onbedreigd de eerste bocht in. Max wil van geen opgeven weten en hij probeert de Ferrari's binnendoor weer voorbij te steken. Er is echter niet genoeg ruimte voor drie auto's in de krappe haarspeldbocht en dus klappen de drie op elkaar. Fattle gaat dwars, terwijl Max en Räikkönen hun auto's beschadigen. Met een kapotte voorvleugel wordt Max links en rechts voorbijgereden in de openingsronde, waarna hij maar zijn monteurs opzoekt om zijn voorvleugel en zijn dropbanden te vervangen.

Het is een komen en gaan in de pitstraat aan het eind van de eerste ronde. Terwijl Science halverwege de tweede ronde uitvalt met een geëxplodeerde band, komt Räikkönen ook nog eens binnenstrompelen. De vlammen slaan uit de Ferrari, maar wonder boven wonder kan hij wel door, zij het met een ronde vertraging.

Ondertussen had Wehrlein zichzelf en Button uitgeschakeld met een lompe botsing halverwege de eerste ronde. Even later geeft Ericsson op en vervolgens knalt Magnussen met een noodgang in de muur bij het uitkomen van de beruchte Eau Rouge. Meteen komt de safetycar de baan op, waarna het halve veld de pits induikt voor nieuwe banden. Een domme zet zo blijkt, want al snel wordt de race afgebroken omdat de schade aan de bandenstapel niet direct te repareren is.

Magnussen in de bandenstapel. Afbeelding: Sport Bild.

Tijdens de korte onderbreking mag iedereen banden wisselen en dat is in het voordeel voor degenen die nog niet gestopt waren. Zo liggen Alonso en Luis alweer vierde en vijfde. Rosberg heeft de onderbreking kunnen gebruiken om maar meteen over te stappen naar de mediums en ligt nog steeds aan de leiding, voor Ricciardo en de sterk presterende Hülkenberg.

Gefrustreerd
Na de hervatting rijden Rosberg en Ricciardo langzaam weg bij de rest van het veld. Luis werkt zich langs Alonso, terwijl Räikkönen, die door de safetycarfase weer in de lead lap was gekomen, al meteen oprukt tot aan de staart van Max. De Nederlander, die tijdens de onderbreking bij zijn team liep te klagen over wat er bij de start was gebeurd, heeft zijn handen vol aan de Fin. Op de mediums is zijn tempo om te janken. Keer op keer doet Räikkönen op het lange rechte stuk een poging. De eerste keer wordt hij van de baan geduwd, een ronde later blokt Max hem als een Schumacher af en daarna vliegt Räikkönen bijna uit de Eau Rouge, zodat hij er maar niet voorbijkomt.

Max besluit maar gauw banden te wisselen, waardoor hij weer ver terugvalt. Räikkönen heeft even vrij baan, totdat hij op de Hazen stuit. Met het nodige ellebogenwerk weet hij zijn Ferrari erlangs te wurmen.

Luis' inhaalrace
In de subtop is Luis eindelijk voorbij Hülkenberg en na de stops begint hij te jagen op Ricciardo, die Rosberg langzaam maar zeker aan de horizon ziet verdwijnen. Hülkenberg en Alonso komen elkaar aan het eind van de pitstraat tegen. Ze toucheren elkaar, maar kunnen zonder verdere problemen hun weg vervolgen.

Door de pitstops rukt Max ook nog even op naar de middenmoot, maar hij valt al gauw weer ten prooi aan Pérez en Fattle, die een sterke eindsprint inzetten. Na zijn laatste stop zit Max weer in de achterhoede.

Ondertussen weet Ricciardo Luis op afstand te houden. De zachte banden van de Mercedes zijn verrassend snel naar de knoppen en dus komt Luis tegen het eind van de race binnen voor een nieuw setje banden. Hij valt terug tot tussen de Force India's, waar Pérez het gat naar Hülkenberg al bijna had dichtgereden. Zonder al te veel problemen vliegt Luis de Duitser voor de tweede keer in de race voorbij, waarna er een race tegen de klok begint: zou hij nog genoeg tijd hebben om Ricciardo van de tweede plek te verdringen?

Slotfase
Achter hen zit Max in eenzelfde situatie. Op nieuwe banden probeert hij naar het groepje dat gevangen zit achter Alonso te rijden. De Spanjaard moet Fattle laten gaan, maar de Williams' van Massa en Bottas komen hem niet voorbij. Massa valt in de laatste rondes nog ver terug. Eerst glipt Bottas hem voorbij en daarna volgt Räikkönen. Max krijgt het gat echter niet meer dichtgereden en moet zodoende genoegen nemen met een waardeloze elfde plaats.

De manier waarop Max Räikkönen partij gaf, had wel iets weg van een persoonlijke vete. Afbeelding: F1 Fanatic.
Vooraan wint Rosberg gemakkelijk, terwijl Ricciardo Luis ook ruim voorblijft. Op de vierde en vijfde plaats eindigen de Force India's van Hülkenberg en Pérez, terwijl Fattle zesde wordt. Alonso scoort een zwaarbevochten zevende plaats, voor Bottas, Räikkönen en Massa.

Winnaars en verliezers
In ieder geval verkleinde Rosberg zijn achterstand op Luis in het kampioenschap naar 9 punten, terwijl Force India de vierde plek in het constructeurskampioenschap van Williams afpakte. Daarmee werden zij duidelijk de winnaars in een race waarin Max duidelijk de verliezer werd. Plankenkoorts? Of wilde hij te veel? Over een week in Monza zal het in ieder geval een flink stuk beter moeten.

08-08-16

Even een tussendoortje

De bontgekleurde lekkernij. Afbeelding: Toetjes en Taarten.
Jarenlang waren de bontgekleurde M&M's mijn favoriete tussendoortje. De hapklare chocoladesnoepjes zijn lekker zoet en worden ook nog in allerlei leuke felle kleurtjes geleverd. Het ideale snoepgoed voor een gezondheidsbewuste twintiger derhalve.

Vanwege die leuke kleurtjes had ik altijd de dwangmatige neiging de snoepjes te gaan tellen voor ik ze doorslikte. Gewoon uit nieuwsgierigheid. Dan wist ik hoeveel er in een zak zaten en of alle zes kleuren even vaak voorkwamen. Dat blijkt gek genoeg niet zo te zijn, zoals Wikipedia al weet te vermelden. Volgens de online encyclopedie zijn groen, geel en bruin (door mij vaak paars genoemd omdat je dan alle zes kleuren van de kleurencirkel hebt) de meestvoorkomende kleuren, terwijl oranje M&M's maar relatief weinig voorkomen. Interessant genoeg schijnt Wikipedia in het verleden andere percentages te hebben genoemd. Misschien heeft de fabrikant de kleuren tussentijds aangepast of heeft iemand maar wat getallen uit zijn duim gezogen.

Gelukkig kon ik met mijn omvangrijke steekproef (in een aantal jaar tijd heb ik er toch maar mooi twaalf zakken doorheen gejaagd) redelijk nagaan in welke verhoudingen de kleurtjes nou echt voorkomen. In een zak van 250 gram blijken gemiddeld zo'n 282 snoepjes te zitten, wat betekent dat één M&M iets minder dan een gram weegt. Opmerkelijk genoeg zat er een verschil van 15 snoepjes tussen de zak met de meeste en die met de minste snoepjes. Ik weet niet of dat erop duidt dat de snoepjes niet altijd even groot zijn, of dat die 250 gram echt maar een hele ruwe schatting is van wat er echt in zit. In ieder geval verschilt het aantal snoepjes per kleur gigantisch van zak tot zak. Zo had ik een keer bijvoorbeeld wel 82 rode M&M's en een andere keer maar 26. Kennelijk worden de kleuren niet in vaste verhoudingen over de zakken verdeeld, maar volledig willekeurig.

Hieronder heb ik in het grijs het betrouwbaarheidsinterval van mijn steekproef weergegeven. De lijnen zijn de percentages die door Wikipedia zijn vermeld in 2016 (blauw) en 2010 (rood).

Percentages volgens Wikipedia en betrouwbaarheidsintervallen van de steekproef.
Hoewel de betrouwbaarheidsintervallen nog wat aan de ruime kant zijn, lijkt het erop dat de oranje M&M's vaker voorkomen dan Wikipedia beweert en heeft beweerd. Geel komt daarentegen waarschijnlijk weer minder vaak voor. De nieuwe percentages op Wikipedia komen beter overeen met de steekproef, vooral voor de blauwe en paarse/bruine M&M's. In ieder geval is verder onderzoek noodzakelijk en daar zullen mijn smaakpapillen geen moeite mee hebben. Mijn portemonnee en mijn buik daarentegen... De moraal van dit verhaal: laat je geen onzin opspelden, ook niet door betrouwbaar geachte bronnen als Wikipedia!

02-08-16

Formule 1: het tussenrapport

Na een saai 2015 gooide de Formule 1 het roer voor 2016 flink om. Inderdaad begon het jaar roerig. Allereerst was er de wijziging van het kwalificatieformat waar niemand blij mee was. Pas na hevige protesten van de teams werd het proefballonnetje afgeschoten, maar in de tussentijd had de Formule 1 zichzelf verder voor schut gezet. Positiever waren de veranderingen op het bandenfront. Pirelli werd namelijk verplicht om drie verschillende typen droogweerbanden mee te nemen naar de races. Het leverde aanvankelijk een hoop spektakel op, maar inmiddels is de nieuwigheid er wel weer een beetje vanaf en dus worden de races steeds voorspelbaarder. Hetzelfde kan gezegd worden over de titelstrijd, want na een stroef begin stormt Lewis Hamilton in een razend tempo op zijn vierde wereldtitel af. Niemand lijkt hem meer te kunnen tegenhouden. Met elf overwinningen in twaalf races is Mercedes nog altijd het te kloppen team. De enige kruimel die ze lieten liggen, was een prooi voor Max Verstappen. De Nederlander werd al na vier races naar het hoofdteam van Red Bull gepromoveerd en won meteen zijn eerste race. Inmiddels is het heel gewoon geworden dat hij na afloop van de race met champagne loopt te spuiten en voor de autosport in de lage landen is dat alleen maar leuk. Tijd voor een terugblik op de eerste seizoenshelft!

Zoals verwacht staan de Mercedes op de eerste startrij, maar bij de start neemt Ferrari de regie over. De race wordt halverwege stilgelegd vanwege een enorm ongeluk van Alonso en Gutiérrez en dat is Rosbergs redding. Ferrari gaat de mist in met de bandenkeuze, zodat Vettel uiteindelijk niet alleen achter Rosberg, maar ook achter de bij de start ver teruggevallen Hamilton finisht. Räikkönen valt uit met een kapotte turbo. Ricciardo wordt uiteindelijk vierde, terwijl Toro Rosso weer eens een strategische miskleun beging, zodat Sainz en Verstappen slechts negende en tiende werden, nog achter Grosjean in de debuterende Haas.
Stand: Rosberg-Hamilton-Vettel-Ricciardo: 25-18-15-12.

Opnieuw gaat niet alles naar wens voor Mercedes bij de start. Hamilton komt slecht van zijn plek en krijgt in de eerste bocht een beuk van Bottas. Met een kreupele bolide kan hij Rosberg en Räikkönen niet meer bedreigen. Ferrari heeft ook zo zijn zorgen: Vettel haalt de start van de race niet eens door een geplofte motor. Ricciardo wordt weer vierde, Verstappen zesde achter de opnieuw voorbeeldig rijdende Grosjean.
Stand: Rosberg-Hamilton-Ricciardo-Räikkönen-Vettel: 50-33-24-18-15

Vanwege een heel scala aan technische problemen moet Hamilton achteraan starten. De Ferrari’s kleunen bij de start nogal onbeholpen tegen elkaar en dus heeft Rosberg vooraan het rijk alleen. Alleen bij de start moet hij Ricciardo voor zich dulden, maar de Australiër krijgt al na twee ronden een lekke band. Vettel werkt zich na een lange inhaalrace nog op naar de tweede plek, voor Kwjat met wie hij na afloop nog een appeltje te schillen heeft. Ricciardo wordt ondanks alles nog vierde, voor Räikkönen. Hamiltons race verliep nauwelijks beter dan zijn kwalificatie en met een kromme auto wist hij nog net voor Verstappen als zevende te finishen.
Stand: Rosberg-Hamilton-Ricciardo-Vettel-Räikkönen: 75-39-36-33-28

Opnieuw problemen voor Hamilton in de kwalificatie, die ditmaal als tiende mag starten. Dankzij de chaos bij de start weet hij gauw op te rukken, maar vanwege een drooggekookte motor kan hij Rosberg uiteindelijk niet meer bedreigen. Vettel wordt bij de start door een dolle Kwjat van de baan gebeukt en Räikkönen weet Bottas maar net af te schudden. Red Bull komt er totaal niet aan te pas en liggend op de zesde plaats Verstappen blaast zijn motor op in zijn laatste race voor Toro Rosso.
Stand: Rosberg-Hamilton-Räikkönen-Ricciardo-Vettel: 100-57-43-36-33

Enkele dagen na de Russische Grand Prix wordt Verstappen naar Red Bull gepromoveerd ten koste van de slecht presterende Kwjat. Het wordt een debuut om nooit te vergeten. Op het bochtige circuit zijn de Red Bulls voor het eerst in de kwalificatie sneller dan beide Ferrari’s. Bij de start kegelen de Mercedes elkaar eruit en dus liggen de paarse bolides eerste en tweede. Door het strategische schaakspel van de pitstops komt Verstappen op kop te liggen, maar moet hij wel een halve race lang de druk van Räikkönen weerstaan. Dat lukt en dus wint hij de race voor Räikkönen, Vettel en teamgenoot Ricciardo, die op het eind ook nog een lekke band krijgt.
Stand: Rosberg-Räikkönen-Hamilton-Vettel-Ricciardo-Verstappen: 100-61-57-48-48-38

De Grand Prix van Monaco begint zoals de Spaanse Grand Prix eindigde: met een Red Bull aan kop. Ditmaal is het Ricciardo, die in de kwalificatie de Mercedes verslaat. In de race rijdt hij in de natte omstandigheden snel weg bij de Mercedes. Rosberg komt niet op gang en laat Hamilton er maar langs. De drievoudig wereldkampioen is sneller en neemt zelfs de leiding over omdat hij in een keer van regenbanden naar slicks wisselt. Red Bull verprutst Ricciardo’s laatste stop, zodat hij nog tot aan de finishvlag achter de Mercedes zit en daar kan hij niet om lachen. Vettel komt nauwelijks in het stuk voor en eindigt als vierde achter Pérez. Rosberg finisht op bijna een ronde als zevende. Räikkönen en Verstappen crashen uit de race.
Stand: Rosberg-Hamilton-Ricciardo-Vettel-Räikkönen-Verstappen: 106-82-66-61-60-38

In Canada is Ferrari weer terug. Vettel neemt bij de start de leiding, terwijl de Mercedes in de eerste bocht alleen oog voor elkaar hebben. Rosberg neemt een sluiproute en verliest veel plaatsen, terwijl Hamilton Vettel op zit te jagen. Tot verbazing van iedereen haalt Ferrari de Duitser tweemaal naar de pits. Hamilton stopt maar één keer en wint. Op gepaste afstand finisht Bottas als derde, voor Verstappen, die Rosberg in de slotfase achter zich weet te houden. Räikkönen en Ricciardo worden teleurstellend zesde en zevende.
Stand: Rosberg-Hamilton-Vettel-Ricciardo-Räikkönen-Verstappen: 116-107-78-72-69-50

Nadat hij alle trainingen heeft gedomineerd, maakt Hamilton er in de kwalificatie een potje van. Rosberg pakt de pole en wint onbedreigd voor Vettel. Pérez pakt opnieuw het podium, voor Räikkönen en Hamilton, die vanwege een verkeerde motorinstelling veel tijd verloor. De Red Bulls komen er dankzij bandenproblemen niet aan te pas. Ricciardo zet een tweede startplaats om in een zevende plek aan de finish. Verstappen finisht vlak achter hem als achtste.
Stand: Rosberg-Hamilton-Vettel-Räikkönen-Ricciardo-Verstappen: 141-117-96-81-78-54

Ditmaal wordt Rosberg in de kwalificatie teruggezet vanwege een versnellingsbakwissel. Het lijkt hem amper te deren, want dankzij een vroege pitstop rukt hij zelfs nog op naar de leiding. In de laatste ronde gaat het dan toch mis voor hem. In een poging Hamilton voor te blijven, drukt Rosberg hem van de baan en beschadigt zijn voorvleugel. Verstappen en Räikkönen gaan hem een paar bochten voor de finish ook nog voorbij en Rosberg mag nog van geluk spreken dat hij Ricciardo voor weet te blijven. Vettel valt halverwege de race uit als een band op hoge snelheid ontploft.
Stand: Rosberg-Hamilton-Vettel-Räikkönen-Ricciardo-Verstappen: 153-142-96-96-88-72

Voor eigen publiek is Hamilton niet te houden en dus wint hij onbedreigd. Rosberg heeft het lastig in de natte omstandigheden en wordt zelfs door Verstappen de oren gewassen. Pas laat in de race, als de baan is opgedroogd, kan hij de tweede plek heroveren. Na afloop krijgt hij echter opnieuw een tijdstraf, ditmaal omdat het team hem over de radio had geholpen met een versnellingsbakprobleem, zodat hij alsnog als derde werd geklasseerd. Ricciardo wordt vierde. De Ferrari’s komen er totaal niet aan te pas: Räikkönen eindigt op grote afstand als vijfde en Vettel komt niet verder dan een negende plaats.
Stand: Rosberg-Hamilton-Räikkönen-Ricciardo-Vettel-Verstappen: 168-167-106-100-98-90

Rosberg kwalificeert zich op poleposition, maar daar heeft hij niks aan als hij zijn start verprutst. Hamilton wint en neemt de leiding in het WK over. Achter Rosberg houdt Ricciardo nog net Vettel achter zich, terwijl Verstappen de Ferrari van Räikkönen met handen en voeten achter zich weet te houden.
Stand: Hamilton-Rosberg-Ricciardo-Räikkönen-Vettel-Verstappen: 192-186-115-114-110-100

Voor eigen publiek staat Rosberg trots op pole, maar opnieuw verprutst hij zijn start. Ditmaal floepen beide Red Bulls erlangs. Rosberg kan in de race amper een vuist maken en na een bijna-botsing met Verstappen en de bijbehorende tijdstraf blijft hij vierde. Ricciardo verslaat Verstappen en wordt tweede. De Ferrari’s komen amper in het stuk voor. Vettel wordt vijfde, Räikkönen kleurloos zesde.
Stand: Hamilton-Rosberg-Ricciardo-Räikkönen-Vettel-Verstappen: 217-198-133-122-120-115

De rapportcijfers

Mercedes – 1e met 415 punten
Al drie seizoenen op rij is Mercedes het te kloppen team. Toch stond Ferrari vorig jaar zo nu en dan al op de deur te bonken en dus leek het erop dat er dit jaar echt een duel tussen te twee fabrieksteams kwam. Dat is niet gebeurd. Mercedes is sneller en vooral ook een stuk slimmer dan hun Italiaanse tegenstrevers, zodat de titelstrijd opnieuw erg eenzijdig is. Daarnaast verdient het team lof dat ze hun rijders tegen elkaar laten strijden. Dan heeft de concurrentie ook nog een kansje.
10

Lewis Hamilton (Luis) – 1e met 217 punten
Na vijf races had Hamilton nog geen race gewonnen en stond hij een straatlengte achter teamgenoot Rosberg. Zelfs Räikkönen stond nog boven hem in het kampioenschap. Pech? Of was het het vormverlies waar hij al sinds het behalen van zijn derde wereldtitel mee kampte? In ieder geval revancheerde Hamilton zich vanaf Monaco voor zijn knullige seizoenstart. Hij won zes van de zeven races tot aan de zomerstop en daardoor gaat hij alweer aan kop in het kampioenschap. Liet in Hongarije en Duitsland zien hoe je heden ten dage een race domineert.
8

Tot aan de derde bocht in Spanje kende Rosberg een perfect seizoen. Afbeelding: Red Bull.
Nico Rosberg – 2e met 198 punten
Na vier races zag het er fantastisch uit voor Rosberg: hij had, inclusief vorig seizoen, zeven races op rij gewonnen. Wie kon hem nog afstoppen? Alles klopte bij Rosberg tot aan de derde bocht in Spanje, toen hij ontdekte dat een schakelaar niet goed stond. Tegen de tijd dat hij het euvel had verholpen, probeerde Hamilton hem voorbij te steken. Hoe het afliep is bekend: Rosberg duwde Hamilton het gras op, waarna beide grijze bolides de grindbak in verdwenen. Daarna kwam het ook niet meer goed voor Rosberg, die niet meer in de flow zat en fout op fout stapelde. Van 43 punten in de plus naar 19 in de min in zeven races. Wie had dat gedacht?
6

Red Bull-TAG Heuer – 2e met 256 punten
Kwjat eruit, Verstappen erin: met die move haalde Red Bull overal ter wereld de krantenkoppen. Het Oostenrijkse team is bikkelhard voor de rijders als er niet wordt gepresteerd en dat heeft Kwjat aan den lijve ondervonden. Datzelfde gold voor motorleverancier Renault, die er vorig jaar een potje van maakte en de wind stevig van voren kreeg. Inmiddels is de breuk weer gelijmd en met hulp van Ilmor zijn de tot TAG Heuer omgedoopte motoren er ook met sprongen op vooruitgegaan. Red Bull is Ferrari steeds vaker de baas en de tweede plaats in het constructeurskampioenschap is een mooie kers op de taart.
8

Daniel Ricciardo – 3e met 133 punten
Een vierde plek in Australië, een vierde plek in Bahrein, een vierde plek in China en een vierde plek in Spanje: Ricciardo was heerlijk constant in het begin van het seizoen. Toch verging het lachen hem wel een beetje toen Kwjat in China op het podium stond en Verstappen in Spanje de race won. Ricciardo leek wakker te zijn geschud en als een bezetene joeg hij zijn Red Bull in de kwalificatie door de straten van Monaco. Een dag later stond hij dan eindelijk op het podium. Met het gezicht van een oorwurm, want een zekere overwinning was door een pitstopblunder aan zijn neus voorbijgegaan. Toch heeft het kwalificatietalent reden genoeg om te lachen, want met zijn derde plaats in het kampioenschap is Ricciardo wel weer best of the rest, net als twee jaar geleden. Nu die drie overwinningen nog.
8

Verstappens zege in Spanje was het mooiste Formule 1-moment van het jaar. Afbeelding: Telegraaf.
Max Verstappen (Max) – 6e met 115 punten (102 voor Red Bull, 13 voor Toro Rosso)
Wat goed is, komt snel. Maar zo snel? Verstappen zal het ook niet hebben kunnen bevroeden dat hij in de 33e ronde van de Russische Grand Prix voor de laatste keer uit zijn Toro Rosso zou klimmen. Helmut Marko had genoeg gezien en nadat een rokende motor hem van een vierde opeenvolgde puntenfinish had beroofd, werd hij meteen naar het hoofdteam gepromoveerd. In Spanje won hij prompt de race. Monaco was daarna weer een dieptepunt, maar geleidelijk aan werd Verstappen beter. Zijn bekeken tweede plaatsen in Oostenrijk en Engeland waren van een zeer hoog niveau. De kwalificaties moeten nog wel wat beter en in Hongarije kreeg Verstappen een lesje strategie, maar alles bij elkaar heeft hij zijn promotie volledig waargemaakt.
8

Ferrari – 3e met 242 punten
Wat zag dat er veelbelovend uit toen de Ferrari’s als eerste en tweede uit de eerste bocht kwamen tijdens de seizoensouverture in Australië. Daarmee leek de lijn die in 2015 was ingezet te zijn doorgetrokken, maar Maurizio Arrivabene en de zijnen konden toen nog niet bevroeden dat dat het hoogtepunt van het seizoen was. Door een foute bandenkeus moest Ferrari slechts genoegen nemen met een derde plaats en dat was tekenend voor het seizoen. In Canada werd op een vergelijkbare manier een mogelijke overwinning weggegooid. Door botsingen, motorproblemen, slechte kwalificaties en dwaze racestrategieën bleef Ferrari maar in eigen doel schieten, met als gevolg dat ze nog steeds geen overwinning hebben geboekt en zelfs door Red Bull zijn ingehaald. Dat mag gerust een afgang worden genoemd.
5

Kimi Räikkönen – 4e met 122 punten
Hoewel Räikkönen de laatste Ferrari-wereldkampioen is, waren zijn prestaties bij de Italianen nooit zo heel denderend. Zo veegde Alonso in 2014 de vloer met hem aan en deed Vettel dat vorig jaar nog eens dunnetjes over. En dit jaar? Dit jaar doet Räikkönen het heel behoorlijk. Hoewel hij het over één ronde vaak tegen de Duitser aflegt, zijn zijn races vaak wel van een beter kaliber. Door zijn magere startplaatsen en een gebrek aan scherpte in de duels zijn echte topklasseringen helaas vrijwel uitgesloten. Zo finishte Räikkönen in Hongarije bijvoorbeeld slechts als zesde, hoewel hij wel gedurende een groot deel van de race de snelste man op de baan was, terwijl een 18-jarig mannetje in Spanje de overwinning voor zijn neus wegkaapte.
7

Het seizoen begon nog veelbelovend voor Ferrari. Afbeelding: Formula 1.
Sebastian Vettel (Fattle) – 5e met 120 punten
Roem kan gauw vergaan, dat weet Vettel nu ook. Na een teleurstellend laatste jaar bij Red Bull besloot hij maar naar Ferrari te gaan. Meteen viel alles op zijn plaats en met drie overwinningen beleefde Vettel een droomseizoen. Van die Vettel, die tijdens de persconferenties de ene frivole grap maakte, is nu weinig meer over. De irritaties worden zichtbaar. De strategen bij Ferrari blijven miskleun op miskleun stapelen en tot overmaat van ramp is de Red Bull structureel sneller dan de bijna onmogelijk af te stellen Ferrari. Heeft Vettel toch verkeerd gegokt.
6

Williams-Mercedes – 4e met 96 punten
Het verval bij Williams vanaf eind 2014 is duidelijk zichtbaar: 185 punten in de tweede helft van 2014, 151 in de eerste helft en 106 in de tweede helft van 2015 en nu nog maar 96 in de eerste twaalf races van 2016. Op de baan is het goed terug te zien. Alleen op de snellere circuits konden de Williams met de Red Bulls en Ferrari’s mee, op de overige circuits zakten ze genadeloos door het ijs, met als dieptepunt de thuisrace in Engeland. In de pits gaat het beter, want tot voor kort kon geen enkel ander team zo snel de banden verwisselen. Dat is leuk voor de recordboeken, maar als de gekozen racestrategieën vervolgens te wensen overlaten, komt het niet in betere resultaten tot uitdrukking. Het valt voor Bottas en Button (?) te hopen dat Williams de grote reglementswijzigingen van volgend jaar kan gebruiken om er weer bovenop te komen.
5

Valtteri Bottas – 7e met 58 punten
Het was even slikken voor Bottas toen Massa hem in de eerste drie races aftroefde. Bottas revancheerde zich daarna, met als hoogtepunt een knappe derde plaats in Canada. Ook op het biljartlaken van Sotsji zat hij er goed bij, maar dat was het dan ook wel. In Azerbeidzjan, een circuit dat de wagen op het lijf geschreven was, was hij in de kwalificatie alleen maar bezig met Verstappen te hinderen, zodat hij in de race niet verder kwam dan een zesde plaats. Daarna ging het licht uit en moest hij genoegen nemen met wat negende plaatsen. Dat Räikkönens contract ondertussen is verlengd, zal hem ook niet zinnen.
7

Williams anno 2016: weinig sprankelend. Afbeelding: F1 Fanatic.
Felipe Massa – 9e met 38 punten
Met een serie ontiegelijk slechte races is Massa de eerste seizoenshelft geëindigd. En dat terwijl hij de enige coureur was die in de eerste zes races punten scoorde. In de zes daaropvolgende races scoorde de 35-jarige Braziliaan welgeteld één punt en daardoor is zijn positie onder druk komen te staan, ook omdat hij het in de kwalificaties steevast aflegt tegen Bottas. De 36-jarige Button staat al te popelen om terug te keren naar het team waar hij 16 jaar geleden zijn debuut voor maakte en dat is geen goed teken voor Massa.
5

Force India-Mercedes – 5e met 81 punten
De eerste races van het seizoen zullen het voormalige team van Spyker wel een flinke migraine hebben bezorgd, want keer op keer werd het potentieel van de wagen volkomen onbenut gelaten. In Australië dachten ze slim te zijn door beide coureurs naar de pits te roepen tijdens een safetycarfase, niet wetende dat de race helemaal werd stilgelegd, zodat iedereen banden kon wisselen. In Bahrein gooide een botsing bij de start en hoge bandenslijtage roet in het eten en in China klopte er niets van de strategie. Daarna ging het beter, met als hoogtepunt de twee podiumplaatsen van Pérez in Monaco en Azerbeidzjan. De vierde plaats in het kampioenschap lonkt.
7

Sergio Pérez (Chicko) – 8e met 48 punten
Dankzij een even goed getimede als uitgevoerde pitstop sloop Pérez in Monaco naar de derde plaats, zodat hij zijn jaarlijkse podiumpje weer te pakken had. Twee races later flikte hij het in Azerbeidzjan gewoon weer opnieuw en ditmaal volledig op eigen kracht. Daarmee staat Pérez inmiddels al op zeven podiums: drie in de Sauber in 2012 en vier in de afgelopen drie seizoenen met Force India. Geen slechte score gezien het middelmatige materiaal en daardoor staat Pérez in de belangstelling van Williams en Renault. Zou één van die teams volgend jaar een onvervalste topauto hebben?
8

Pérez en Hülkenberg: allebei alweer ruim 100 races in de Formule 1. Afbeelding: dna India.
Nico Hülkenberg – 10e met 33 punten
Het huilen zal Hülkenberg na afloop van de Grand Prix van Monaco nader hebben gestaan dan het lachen. En dat terwijl hij alles goed had gedaan: een knappe vijfde plek in de kwalificatie, een foutloos gereden race en als toetje zijn naamgenoot in de sprint naar de finishvlag verslagen. Alleen bij de pitstops trok hij steeds aan het kortste eind en dus restte hem slechts een zesde plaats aan de finish. Na 108 races heeft Hülkenberg nog steeds niet op het podium gestaan. Hoe kan dat toch? Ook in Engeland timede Pérez zijn pitstop beter en dus finishte Hülkenberg opnieuw achter de Mexicaan, ondanks dat hij in de race duidelijk sneller was. Is een serieuze gegadigde voor de Donald Duck Award.
6

Toro Rosso-Ferrari – 6e met 45 punten
Het voormalige team van Minardi begon hoopvol aan het seizoen: ze hadden die Renault-motor die ze de voorgaande seizoenen hoofdpijn had bezorgd ingewisseld voor de Ferrari-motor van vorig jaar en dat betekende dat ze in het begin van het jaar flink beter moesten kunnen presteren. Dat lukte niet echt. Net als vorig jaar werd er wat afgestunteld in de pits. De strategieën kloppen vaker niet dan wel en het is niet ongebruikelijk dat de stops twee keer zo lang duren als van de concurrenten. De toon werd al in de eerste race gezet, toen een vierde en vijfde plek na de herstart werden omgezet in een negende en tiende plek aan de finish. Zo bleef het maar doorgaan en dus bleef het tweede team van Red Bull punten verspelen die ze niet mogen verspelen, zeker niet nu ze de totaal gedemotiveerde Kwjat weer terug hebben.
6

Carlos Sainz (Science) – 11e met 30 punten
Je zou je kunnen voorstellen dat Sainz niet de gelukkigste man op aarde was toen Verstappen naar Red Bull was gepromoveerd, maar het lijkt hem niet negatief te hebben beïnvloed. Sterker nog: Sainz rijdt beter dan ooit nu hij de ster van het team is. Hij is snel in de kwalificatie en, anders dan vorig jaar, consistent in de race. Het enige wat ontbreekt is een topklassering, maar die zijn in de Toro Rosso lastig te behalen. De zesde plek in Spanje was een prima resultaat, maar in Monaco had het podium er wel in gezeten als het team de pitstops niet zo had verknald: Sainz startte voor Pérez en ze gingen in dezelfde ronden naar de pits. Pérez werd derde, Sainz achtste. Au.
8

De Toro Rosso-rijders van 2016: Verstappen, Sainz en Kwjat. Afbeelding: Motorsport.
Daniïl Kwjat – 14e met 23 punten (21 voor Red Bull, 2 voor Toro Rosso)
“That’s racing.” Met die woorden lachte Kwjat na afloop van de Grand Prix van China Vettels beschuldigingen weg. Die nonchalante houding leverde hem prompt de Driver of the Day Award op. Het lachen verging hem echter snel na een dramatisch verlopen thuisrace, waarin hij opnieuw Vettel tegenkwam. Ditmaal eindigde de Duitser in de muur in plaats van op het podium en hij was ziedend. Enkele dagen later werd Kwjat naar het B-team van Red Bull verbannen, officieel omdat hij de druk niet meer aankon. In plaats van dat hij Red Bull meteen op de baan van hun ongelijk ging overtuigen, bleef Kwjat nog weken na mokken. Het resultaat was dat hij in de acht races bij Toro Rosso welgeteld twee punten pakte. Sainz scoorde er dertien keer zo veel en staat zelfs al boven Kwjat in het kampioenschap. Voor Kwjat dreigt een tweede degradatie binnen een seizoen.
4

McLaren-Honda 7e met 42 punten
De tijden dat McLaren om de overwinningen kon vechten zijn al lang vervlogen, maar de weg omhoog is ingeslagen. Hoewel de Honda-motor nog steeds de zwakste en dorstigste van het hele spul is, is hij een enorme verbetering ten opzichte van de “GP2-motor” van vorig jaar. Het chassis is goed, de coureurs ogen gemotiveerder dan vorig jaar en ineens doet McLaren ook weer mee. Om de troostprijzen dan. In de helft van de races werden punten gepakt, met als uitschieter Alonso’s vijfde plaats in Monaco. Het puntentotaal van vorig jaar is al ruim verbeterd. Het is voor Alonso en Button (of Van Doorne) te hopen dat “McHonda” volgend jaar met de beste fabrieksteams meekan.
7

Fernando Alonso – 13e met 24 punten
Met een enorme klap begon Alonso aan het seizoen. Hoewel hij op eigen kracht uit een pakketje auto wist te stappen, liep hij wel een gebroken rib en een klaplong op, reden genoeg om hem in Bahrein aan de kant te houden. Vervanger Stoffel van Doorne pakte gelijk een punt. Alonso kwam daarna op stoom en vanaf Spanje kwalificeerde hij zich vaker wel dan niet in de top 10. Uiteindelijk leverde het hem drie stevige puntenfinishes op en daarmee kan hij redelijk tevreden zijn gezien vorig jaar.
8

Dit bleef er over van Alonso's bolide in Australië. Afbeelding: Crash.net.
Jenson Button – 15e met 17 punten
Een McLaren op de tweede startrij! Dat was al heel lang niet voorgekomen, maar Button flikte het in de regenachtige kwalificatie in Oostenrijk. In de race volgde dan de verwachte terugval, maar met een uitstekende zesde plaats toonde Button aan dat zijn startplaats niet op toeval was gebaseerd. Sowieso is Buttons racepace erg goed: waar Alonso op zaterdag vaak de snellere was, was Button op zondag vaak de betere. Het leverde nog niet meteen een echt aansprekend resultaat op, maar met negen klasseringen tussen de zesde en veertiende plaats kent Button een erg gelijkmatig seizoen.
8

Haas-Ferrari – 8e met 28 punten
Hoewel hazen vooral om hun snelheid en niet om hun slimheid bekendstaan, gaat dat voor het team van Gene Haas niet op. Al in hun eerste race waren ze de gevestigde orde te slim af door hun enige bandenwissel tijdens de onderbreking te maken en in Bahrein deden ze het nog eens dunnetjes over. Keer op keer knalden ze bij de pitstops een setje superzachte banden onder Grosjeans auto. Dat kon niet, die banden waren veel te zacht… Kon wel! Ondanks een paar verprutste pitstops werd Grosjean vijfde. Daarna was het uit met de pret. Hier en daar werden punten gepakt, maar structureel in de punten rijden was er niet meer bij. Toch heeft Haas met 28 punten nu al 14 keer zo veel punten gepakt als de vorige drie debutanten vanaf 2010 bij elkaar. Petje af.
9

Romain Grosjean – 12e met 28 punten
Het was een sprong in het diepe, maar heel slecht is Grosjean niet terechtgekomen. In de vermomde Ferrari heeft hij meer punten dan vorig jaar in de Lotus tijdens de winterstop. Daarbij moet wel worden aangetekend dat de punten niet meer zo makkelijk binnenstromen als eerst. Vanwege hardnekkige remproblemen komt de Haas met startnummer 8 de laatste races nauwelijks meer in het stuk voor. Het valt voor Grosjean te hopen dat hij het lek in de tweede seizoenshelft bovenkrijgt.
7

Grosjean begon geweldig aan het seizoen. Afbeelding: F1 Fanatic.
Esteban Gutiérrez – Beste resultaat: 4 11e plaatsen
Op de een of andere manier lukt het Gutiérrez dit jaar maar niet om op het scorebord te komen. De zevende plaats in 2013 op Suzuka is vooralsnog de enige puntenklassering van de voormalig Sauber-coureur. Pech op de verkeerde momenten en een hoop net-nietraces: daarmee is het enorme gat naar Grosjean te verklaren. Op het moment dat Grosjean er niks van bakt is Gutiérrez vaak de betere, maar in tegenstelling tot zijn teammaat heeft de Mexicaan geen uitschieters naar boven, zodat er nog steeds een nul achter zijn naam prijkt. Het enige waar hij wel bedreven in is, is het in de weg rijden van de leiders.
5

Renault – 9e met 6 punten
De opluchting was groot bij het voormalige team van Lotus toen het door Renault werd overgenomen. Een dreigend faillissement was afgewend! Maar er was ook pessimisme, want door de overname konden ze meteen ook afscheid nemen van de veel krachtigere Mercedes-motoren die ze net een jaartje hadden. Het gevolg liet zich raden: de gele bolides werden in een klap achterhoedemateriaal. En dan was crashkoning Maldonado wel vertrokken, maar bleken Kevin Magnussen en Jolyon Palmer samen bijna net zo bedreven in het afschrijven van auto’s. Kortom: een matig chassis, een zwakke motor en twee vrij matige coureurs. Daarmee pak je weinig punten, of je nou een fabrieksteam bent of niet. De grootste opluchting van het seizoen is wel dat de gele brigade dankzij Magnussen van de nul af is.
5

Kevin Magnussen – 16e met 6 punten
Heel sympathiek kwam het niet over: op zijn verjaardag kreeg Magnussen te horen dat McLaren niet verder met hem wilde. In 2015 kwam de Deen niet verder dan een invalbeurt waarbij hij nog voor de start uitviel in de hopeloze McHonda. De Renault die hij dit jaar tot zijn beschikking heeft, blinkt ook niet uit wat betreft motorvermogen. Een bekeken race in Rusland leverde hem een zevende plaats op, maar dat was ook wel het enige hoogtepunt voor Magnussen, die verder vooral in de achterhoede te vinden was.
6

Vooralsnog is Renault het zwakste fabrieksteam. Afbeelding: Motorsport.
Jolyon Palmer – Beste resultaat 1 11e plaats
Het seizoen begon nog bemoedigend voor de man met de onuitspreekbare voornaam met een elfde plaats, maar daarna volgden de dieptepunten elkaar gauw op. Niet gestart in Bahrein, als 22e en laatste geëindigd in China, gecrasht voordat de race goed en wel onderweg was in Monaco en als laatste gestart in Azerbeidzjan. Dat was niet best voor de beeldvorming. De laatste races gaat het echter een stuk beter. In Hongarije was Palmer zeer te spreken over de auto en was hij hard op weg naar een zwaarbevochten punt, toen hij opeens zijn wagen achterstevoren in de uitloopstrook parkeerde. Weg once-in-a-lifetime opportunity. De Formule 1 is een harde leerschool.
5

Manor-Mercedes 10e met 1 punt
Vorig jaar reden de Manors stijf achteraan. Daar waren talloze redenen voor, waaronder het ternauwernood afgewende faillissement en de aftandse Ferrari-motoren. Maar wat blijkt? Hang er een Mercedes-motor in en zet een veelbelovend talent achter het stuur en ineens kan dat hok met de Saubers, Hazen en Renaults meevechten. Dankzij een knappe tiende plaats staat Manor voorlopig nog boven het eerstgenoemde team in het kampioenschap en dat had vorig jaar waarschijnlijk niemand durven voorspellen.
8

Pascal Wehrlein – 17e met 1 punt
Hij komt een beetje arrogant over, de DTM-kampioen, maar de Mercedes-protegé heeft alles in zich om een hele grote te worden. In Bahrein gaf hij al zijn visitekaartje af door de zesde snelste rondetijd te rijden. Dat had zijn team nog nooit eerder gezien. Er zat wel een keerzijde aan die enorme snelheid, want daardoor rookte Wehrlein geregeld ook zijn banden te snel op en dat kostte hem zo nu en dan een betere klassering. In Oostenrijk kwam de beloning: ondanks dat hij door een voor hem ongelukkig getimede safetycarfase op grote achterstand was gezet, haalde hij toch knap een punt binnen.
8

Ondanks hier en daar wat slippertjes heeft Manor het in 2016 redelijk voor elkaar. Afbeelding: Sky Sports.
Rio Haryanto – Beste klassering: 1 15e plaats
Toen de Indonesiër met de Braziliaanse naam zijn wagen op de eerste testdag twee keer in de grindbak zette, wist iedereen het zeker: die koekenbakker kon er echt geen hout van. Te snel geoordeeld, want Haryanto heeft vooralsnog weinig verkeerd gedaan. In de kwalificaties wist hij zijn hoog aangeschreven teamgenoot zelfs geregeld te verslaan. Haryanto’s races zijn echter van een beduidend minder kaliber. De strategieën kloppen niet, hij vergt te veel van zijn banden en hij verliest zeeën van tijd als hij de leiders erlangs moet laten, zodat hij steeds als laatste of een-na-laatste over de streep komt hobbelen.
6

Sauber-Ferrari – Beste resultaat: 3 12e plaatsen
Er was een tijd dat Sauber geregeld podiumplaatsen behaalde, maar dat was voordat Monisha Kaltenborn aan het roer stond. Na een puntloos 2014 probeerde het team het in 2015 met twee andere rijders en prompt ging het een stuk beter. De zwakke schakel was dus gevonden? Nou nee, want met dezelfde rijders als vorig jaar schiet Sauber dit jaar werkelijk waar geen deuk in een pakje boter. Dieptepunt van het seizoen was Monaco, waar de coureurs op een onnozele manier op elkaar klapten terwijl ze om een vijftiende plaats streden. 2015 was kennelijk een eenmalige opleving, ingeklemd tussen twee baggerseizoenen.
4

Marcus Ericsson – Beste resultaat: 2 12e plaatsen
In het begin van het seizoen hield Ericsson in feite in zijn eentje de eer voor Sauber hoog. Hij ging de strijd aan in de middenmoot, al verloor hij de meeste duels wel vanwege de vaak erg conservatieve bandenstrategieën die het team voor hem had bedacht. Uiteindelijk piekte hij met twee twaalfde plaatsen in het begin van het seizoen, daarna zakte hij, net als zijn team, steeds verder weg.
5

Monaco was het dieptepunt van een waardeloos seizoen voor Sauber. Afbeelding: Autoblog.
Felipe Nasr – Beste resultaat: 1 12e plaats
In het begin van het seizoen reed Ericsson blokjes om hem heen en dat lag volgens Nasr aan een kapot chassis. Eerlijk is eerlijk: nadat hij een nieuw chassis had gekregen, ging het ook wel wat beter, maar desondanks was Ericsson hem doorgaans op zaterdag en op zondag de baas. Waar is de Nasr gebleven die vorig jaar 27 WK-punten pakte?
4

31-07-16

Belangrijke uitzege Hamilton

Hamilton met comfortabele voorsprong de zomerstop in

Luis heeft in de maand juli goede zaken gedaan in het kampioenschap. Na zijn zeges in Oostenrijk, Engeland en Hongarije won hij in het hol van de leeuw opnieuw. Rosberg kwam er voor eigen publiek nauwelijks aan te pas en kwam niet verder dan een vierde plaats, zodat hij inmiddels alweer tegen een achterstand van 19 punten aankijkt.

Luis en de Red Bull-rijders op het podium in Duitsland. Afbeelding: Sky Sports.
Het gaat niet goed met de racerij in Duitsland. Nadat Schumacher in 2012 zijn helm definitief aan de wilgen hing, is het met de belangstelling voor de Duitse Grand Prix, die al jaren afwisselend op de Nürburgring en Hockenheim verreden wordt, bergafwaarts gegaan. De bezoekersaantallen vallen tegen en dat terwijl de oosterburen dankzij Fattle en Rosberg toch heel wat om voor te juichen hebben. Vorig jaar ging de race op de Nürburgring al helemaal niet door en dat zou bijvoorbeeld in het racegekke Engeland ondenkbaar zijn.

Voor Rosberg was de race op de door Hermann Tilke verkrachte Hockenheimring een kans om de leiding in het WK van Luis over te nemen. Op zaterdag zag het er allemaal nog goed uit voor de vicewereldkampioen van 2014 en 2015. Ondanks een technisch defect wist hij in de beslissende kwalificatiesessie de poleposition op te eisen. Net als in Hongarije moest Luis genoegen nemen met de tweede plaats. Achter de Mercedes stonden de Red Bulls. Ricciardo was opnieuw wat sneller dan Max. De Red Bulls waren op hun beurt de Ferrari's weer te snel af. Räikkönen was vijfde, Fattle, die veel te wild reed, was slechts zesde. Best of the rest was ditmaal Hülkenberg, die vanwege een vreemde fout van het team een plekje werd teruggezet, zodat Bottas als zevende zou starten.

Op zondag is alles meteen weer anders, want net als in Hongarije verspeelt Rosberg al gelijk bij de start zijn op zaterdag verworven voordeel. Zijn bolide zwiebert met doorslaande achterwielen alle kanten op, zodat hij niet alleen Luis, maar ook de Red Bulls voorbij ziet vliegen. Max vliegt in de eerste bocht brutaal buitenom voorbij Ricciardo, die meteen Rosberg op zijn dak krijgt. Hij maakt zijn wagen zo breed als de baan en weet zodoende de Mercedes voor te blijven. Rosberg probeert het een ronde later weer, maar faalt en laat zich terugzakken.

De race komt wat tot leven bij de pitstops. Waar Max en de wanhopige Rosberg op de superzachte banden blijven rijden, schakelen de andere coureurs in de top 6 wel over naar de zachte band. Op de zachtere banden kan Max echter geen gat slaan naar teamgenoot Ricciardo. Als Rosberg vroeg in de race voor de tweede keer banden wisselt, doet Max de ronde erna hetzelfde. Hij blijft de Mercedes voor, maar Rosberg heeft andere plannen. Uit het niets duikt hij bij het remmen voor de haarspeldbocht in een gat dat er eigenlijk niet is. Net als in Oostenrijk drukt Rosberg zijn rivaal van de baan door veel te laat in te sturen. Ditmaal blijft blikschade uit, maar Max, die noodgedwongen over de uitloopstrook moest rijden, was not amused. Rosberg kreeg niet lang na het incident een tijdstaf van vijf seconden.

De vraag was of Max daar echt wat aan had, want na Ricciardo's tweede stop ligt Rosberg gewoon weer tweede. Zou hij met zijn superieure Mercedes niet fluitend aan de horizon verdwijnen? Het antwoord is nee, want Rosberg rijdt nauwelijks bij Max weg. Achter hem is Ricciardo nog sneller. De lachende Australiër is op de superzachte banden megasnel onderweg. Max, die zijn zachte banden niet aan de praat kreeg, liet zijn teammaat er maar gewoon langs, waarna Ricciardo het gat naar Rosberg gauw dichtreed.

Bij de laatste serie pitstops gaat het mis voor Rosberg, die nog zijn tijdstraf moet uitzitten. Doordat hij door zijn team eerder tien dan vijf seconden staande wordt gehouden, valt hij terug tot ver achter de Red Bulls. Het wachten is op een aanval van de Finse Duitser, maar die komt nooit. Rosberg blijft op een handvol seconden achter Max aan hobbelen, zodat de posities vooraan ongewijzigd blijven. Na 67 slaapverwekkende rondjes wint Luis, voor Ricciardo, Max en een gebroken Rosberg. Op gepaste afstand komen de Ferrari's binnenhobbelen. Fattle smaakte nog wel het genoegen om zijn teammaat te kloppen, maar verder viel er voor Ferrari, dat de tweede plek in het constructeurskampioenschap verspeelde, weinig te genieten.

Op grote afstand werd Hülkenberg zevende, voor een sterk rijdende Button. Bottas viel in de slotfase terug naar de negende plaats, terwijl Pérez Alonso nog vlak voor het sluiten van de markt de tiende plaats afpakte. Het enige opmerkelijke was verder dat ditmaal beide Toro Rosso's totaal niet uit de verf kwamen en dat de Brazilianen Massa en Nasr als enige de finish niet zagen.

Zodoende gaat Luis met een voorsprong van bijna een Grand Prix-zege de zomerstop in en dat hadden waarschijnlijk maar weinig mensen voorspeld toen hij na vier races een straatlengte achterlag op zijn teammaat. De vierde wereldtitel lonkt.

25-07-16

Erdogan in Nederland

Wij lompe, botte Nederlanders. Wij denken anderen altijd de maat te moeten nemen. We hebben onze mond altijd vol van vrijheid van meningsuiting, maar ondertussen hebben we zelf ook enorm lange tenen.

Afgelopen week was het Leiden Chess Tournament aan de gang. De dagverslagen op de site werden verzorgd door Jan Bey. Het verslag was via schaaksite aangeprezen en onderbewust verwacht je er dan net wat meer van. Meestal doen schaakverslagen me weinig. Ze zijn vaak saai geschreven, zonder humor erin, maar dit keer kreeg ik er echt kromme tenen van. Het verslag begon namelijk zo:
‘Taalgrappen’ zijn Beyna altijd leuk. Dat wil zeggen, met uitzondering dat als je als scribent (twee keer als, hmm..) een uitglijertje maakt of de grap die je maakt niet te begrijpen is. Zo probeerde ik gisteren in mijn dagverslag GM Postny te citeren, maar ik begreep de post niet. Hup, meteen alweer een voorbeeld van zo’n taalgrapje.
Het deed me denken aan een aflevering van het programma Take me out, een programma waarin doorgaans een of ander kansloos type door een panel van dertig zeer kritische dames werd weggestemd. Ooit was er ene Sander, die al werd weggestemd voordat hij een woord had gezegd. Nadat hij was afgedropen vertelde hij dat hij het jammer vond dat hij door iedereen was afgewezen, omdat hij wel een goed gevoel voor humor had. Achteloos schudde hij de volgende dijenkletsers uit zijn mouw:
Ik heb mijn trein gemist, ik denk dat ik maar naar Schiphol.
George vertelde een grap maar ik snapte de clou nie.
Het wordt laat dus ik denk dat ik maar bij Brad pit.
Vanwege de niet al te vleiende associatie besloot ik maar een reactie achter te laten:
Hou die taal”grappen” in het vervolg maar voor je. Dit is echt te pijnlijk.
Later die dag kreeg ik een mailtje terug.
Hi  , your account with username "Hondekop" has been blocked.
Daarmee werd Hondekop er een in een lange rij van geblokkeerde accounts. Iedereen die ooit een iets te bijdehante opmerking heeft gemaakt, heeft dat met verlies van zijn account moeten bekopen. Ik begrijp best dat sites liever alleen maar positieve reacties krijgen, maar juist van de kritische geluiden valt veel te leren. Als iets goed is, dan moet je dat kunnen zeggen, maar als iets niet goed is toch ook? Zelf zou ik ook graag wat meer feedback op mijn eigen stukken willen krijgen.

Los daarvan is het blokkeren van een account bij het minste of geringste een erg zware maatregel. Een waarschuwing geven of de reactie verwijderen kan immers ook. Ieder mens heeft scherpe randjes en het moet niet zo zijn dat mensen een onwelgevallige mening maar voor zich houden omdat ze bang zijn dat ze geband worden. Discussies van GeenStijl-niveau komen niet voor op schaaksite, al was het maar omdat er sowieso weinig wordt gereageerd. Kennelijk ben je alleen welkom als je met twee woorden blaft en netjes een pootje geeft en dat is niet iets waar schaaksite trots op zou moeten zijn. Erdogan is ook in Nederland.

24-07-16

Hamilton wint slaapverwekkende Hongaarse Grand Prix

Dankzij een eenvoudige overwinning heeft Luis de leiding in het WK van teamgenoot Rosberg overgenomen. De Finse Duitser was nooit ver weg, maar was nooit bedreigend. Op grote achterstand werd Ricciardo derde.

De Hungaroring en slaapverwekkende races: die twee begrippen zijn al jarenlang onlosmakend met elkaar verbonden. Zelfs de pretbanden van Pirelli lijken daar weinig aan te kunnen veranderen. Alleen de weergoden lijken de boel te kunnen opschudden. Helaas zijn regenraces in het doorgaans kurkdroge Hongarije zeldzaam. Alleen in 2006, 2011 en 2014 werd de race onder natte omstandigheden verreden en in die races gebeurde meer dan in de andere races bij elkaar.

Ditmaal werd alleen de kwalificatie onder wisselende omstandigheden verreden. De kwalificatie werd aanvankelijk tot vier keer toe onderbroken vanwege de hevige regenval en ongevallen. Achtereenvolgens smeten Ericsson, Massa en Haryanto hun wagens in de muur. Door het oponthoud duurde de kwalificatie uiteindelijk bijna twee uur. Het venijn zat hem in de staart, want op de opdrogende baan wist Rosberg Luis in de laatste seconden van de poleposition te verdringen. Achter de Mercedes stonden de Red Bulls. Ricciardo was ditmaal sneller dan Max, die op zijn beurt ruim sneller was dan Fattle. De andere Ferrari stond nog verder weg: Räikkönen was een van de slachtoffers van de wisselende omstandigheden en kwam niet verder dan een veertiende plek. Konden de Red Bulls de Mercedes op dit bochtige parcours in de race bedreigen?

Bij de start lijkt het er wel op. De Red Bulls komen allebei prima weg. Polesitter Rosberg komt matig van zijn plaats en wordt links en rechts voorbijgereden. Luis schiet hem binnendoor voorbij, Ricciardo gaat hem buitenom voorbij. Slechts twee bochten lang heeft Red Bull een voet tussen de deur bij Mercedes, want bij het aanremmen voor de derde bocht gaat Rosberg Ricciardo weer buitenom voorbij. Max weet Fattle net voor te blijven. Met zijn vijven stormen ze weg bij de rest van het veld, aangevoerd door de verrassend snelle Alonso.

Aanvankelijk kunnen de Red Bulls de Mercedes goed bijbenen. Max klaagt in de openingsfase zelfs dat hij wordt opgehouden. Pas na een rondje of tien gaan de grijze bolides echt op het gas, waarna ze gauw bij de Red Bulls wegrijden. Achter hen komt Fattle na een rustig begin ook opzetten. Op het moment dat hij vlak achter Max zit, haalt Ferrari hem naar de pits. Red Bull reageert door eerst Ricciardo en daarna Max naar binnen te halen. Ricciardo blijft Fattle nog net voor, maar Max valt terug tot achter zowel Fattle als Räikkönen. De Fin was in de gele zachte band gestart, in plaats van de rode superzachte band. Het idee was dat hij zodoende via de pitstops van anderen kon oprukken. Het idee lijkt te werken, want hoewel hij in de openingsfase veel tijd achter Grosjean had verloren, verbeteren zijn rondetijden aanzienlijk als hij vrij baan heeft. Max komt de Fin maar niet voorbij.

Pas als Räikkönen na dertig ronden nieuwe banden haalt, heeft Max vrij baan. Hij ligt dan echter tien tellen achter Fattle, die op zijn beurt weer een paar tellen achter Ricciardo ligt. De Australiër heeft de Mercedes nog steeds in het vizier. Sterker nog: hij rijdt het gat naar de grijze bolides langzaam dicht. Red Bull ruikt zijn kans en halverwege de race halen ze Ricciardo voor de tweede maal naar de pits. Het idee was om hem via een vroege pitstop langs de Mercedes te werken. Het plannetje faalt, want op het moment dat Ricciardo gestopt is, gooit Luis het tempo omhoog. Het werkt perfect en na de stops rijden de Mercedes nog steeds aan kop. Het gat naar Ricciardo is zelfs alleen maar groter geworden.

In de slotfase kan Ricciardo zich richten op het verdedigen van de laatste podiumplaats, want Fattle hengelt hem in de slotfase langzaam binnen. Ver achter hen zitten Max en Räikkönen in eenzelfde situatie. De Fin was lange tijd de snelste man op de baan en reed na zijn stop zonder veel problemen het gat naar Max dicht. Net als eerder in de race zitten de twee achter elkaar, maar nu zijn de rollen omgedraaid. Zou Max het houden? Op het rechte stuk gaat de Ferrari als een brandweer en keer op keer duikt Räikkönen aan het eind van het rechte stuk naast Max op. Max verdedigt zijn vijfde plek met hand en tand. Iets te fanatiek volgens Räikkönen, die zijn voorvleugel beschadigt op de Red Bull. Met de kleine beschadiging komt hij nog één keer in de buurt van de Red Bull, maar een echte serieuze inhaalpoging komt er niet meer van.

Hetzelfde geldt voor het gevecht aan kop. Rosberg probeert Luis langzaam binnen te hengelen, maar iedere keer als hij te dichtbij komt geeft Luis weer een dot gas. Na 70 slaapverwekkende ronden komt Luis als eerste over de streep. Met zijn overwinning veroverde hij de leiding in het WK op Rosberg. De Finse Duitser, die na vier races al een voorsprong had van 43 punten op zijn teammaat, wist dat hij de race bij de start had verloren. Tevredener zal Ricciardo zijn geweest, die zijn ex-teamgenoot tot aan de finishvlag voor wist te blijven. Max hield Räikkönen nog net achter zich, maar baalde als een stekker. Op snelheid legden de Red Bulls het af tegen de Mercedes en op tactisch vlak werden ze afgetroefd door Ferrari. Desondanks naderde l'équipe de Christian Horner de mannen uit Maranello tot één punt.

Op grote achterstand werd Alonso zevende, voor een solide presterende Science. Bottas werd negende en Hülkenberg pakte het laatste punt. Dat was een hard gelag voor Palmer, die de Duitser in een rechtstreeks pitstopduel had geklopt, om niet lang daarna te spinnen, waardoor hij achter beide Force India's eindigde. Ook Button, die als achtste vertrok, zal zich meer van de race hebben voorgesteld. Zijn wagen viel in de openingsfase stil en toen hij weer op gang was gekomen, was hij veroordeeld tot een middagje ploeteren in de achterhoede. Uiteindelijk ging de wagen alsnog stuk. Verliezer van het weekend was echter Massa, die na zijn verprutste kwalificatie geen barkruk meer voorbijkwam en op een schandalige achttiende plek bleef steken. Zijn dagen lijken geteld.

Zo eindigde een weinig enerverende race met een nieuwe WK-leider. Volgende week wordt de eerste seizoenshelft in Duitsland afgesloten. Reken maar dat Rosberg voor eigen publiek een en ander wil rechtzetten. Dat wordt dus smullen!

23-07-16

23 + 7 = 30

Die goede oude tijd... Zo zag het Apenhoofd eruit voordat hij 23 - 1 werd.
Het was een mooie dag, met een hoop vrienden en nog meer peuzelmaterie. We deden een spel dat al iets van vijf jaar onaangeroerd bij mij in de kast had gelegen en 's avonds hadden we als slotstuk de wedstrijd Duitsland - Italië. Zo zag mijn nog-geen-30-feestje eruit. Vandaag is het dan toch gebeurd: ik ben 30 geworden. Moet ik me nu oud voelen of ben ik nog steeds jong?

Terugkijkend op het afgelopen decennium zijn er zeker dingen die mijn verwachtingen hebben overtroffen. Dat ik een baan op de universiteit en twee wetenschappelijke publicaties op mijn naam zou hebben, dat had ik tien jaar geleden echt niet kunnen bedenken. Of dat ik een boek zou uitbrengen. En dat ik een schaakrating van boven de 2200 zou hebben, had ik toen waarschijnlijk ook niet geloofd. Maar er zijn ook een hoop dingen tegengevallen. Een vriendin vinden wordt alsmaar moeilijker en de hoeveelheid sociale contacten houdt op dit moment niet over.

Heel wat enerverender was de beginperiode als twintiger, die op zondag 23 juli 2006 begon. Een paar dagen daarna speelde ik in Dieren mee in het Open Nederlands Kampioenschap. De sfeer op de camping was erg goed en ik verdiende mooi 70 euri met een goed resultaat in de reservegroep. Meteen daarna was het Open Nederlands Jeugdkampioenschap, toen nog in Hengelo. Ondanks dat dat toernooi voor geen meter liep, heb ik er nog wel goede herinneringen aan. Mijn laatste toernooien als jeugdspeler, het 60-jarige jubileum van de Baarnse Schaakvereniging en de vele stukjes van Johan Hut over mijn club BSG: alle goede dingen kwamen samen in die tijd. Voor mijn gevoel werd ik in die tijd veel meer geleefd dan nu en regen de hoogtepunten zich aaneen.

Vandaag de dag zijn de hoogtepunten schaarser en moet ik mijn voldoening halen uit kleine dingen. Het leven zou me nu toe moeten lachen, maar doet dat nog niet echt. Toch heb ik er vertrouwen in dat het over tien jaar heel anders is. Het tij kan niet tegen blijven zitten en in de tussentijd zal ik een hoop verwachtingen hebben overtroffen. Iedere dag is weer een les om te overleven in deze harde wereld. Ooit zal me dat ook lukken en dan zal ik ook echt intens gelukkig zijn. Ik kijk al naar dat moment uit.

18-07-16

Zijn de mysteries van Mars eindelijk opgelost?

Mars, de niet zo rode planeet. Afbeelding: Wikipedia.
Zelf ben ik altijd een voorstander geweest van het terraformen van Mars. De mensheid kan niet eeuwig op de Aarde blijven. Op korte termijn vormt een Derde Wereldoorlog of een goed geplaatste atoombom waarschijnlijk het grootste risico op het uitsterven van de mens, op langere termijn kookt de steeds sterker wordende Zon de oceanen droog, om onze planeet vervolgens te verzwelgen. Met oog op de toekomst is het koloniseren van Mars helemaal niet zo'n gekke optie. De planeet staat verder van de Zon en kan daardoor tot leven komen op het moment dat de Aarde langzaam droogkookt. In ieder geval kan het koloniseren van de rode planeet dienen als opstapje voor het koloniseren van de ruimte.

Er zitten wel mindere punten aan het plan, want Mars is ook weer niet zo heel geschikt als nieuwe woonplaats. De planeet is klein en heeft een erg dunne atmosfeer. Om te achterhalen of de planeet in de toekomst geschikt als uitvalbasis voor de mens, moeten we eerst weten hoe de planeet is geworden zoals hij nu is. Wat is er bijvoorbeeld met de atmosfeer gebeurd?

Wat ook niet meehelpt is dat Mars geen grote maan heeft om de rotatieas te stabiliseren. Vorig jaar schreef ik al een artikel over de twee krielkippen die Mars nu vergezellen. Vanwege hun vorm en afmeting werd lange tijd gedacht dat het ingevangen asteroïden waren, maar die theorie riep meer vragen op dan 'ie kon beantwoorden. Onlangs kwam er een veel aannemelijkere theorie over het ontstaan van de maantjes, namelijk een enorme inslag, precies zoals ik toen al had geschreven. Het idee was dat er uit het puin van de inslag een heleboel maantjes ontstonden. Anders dan wat ik opperde, sloegen de meeste maantjes al snel weer in op Mars, omdat ze onder de zogenaamde synchronisatiehoogte stonden, waardoor ze via de getijden langzaam energie verloren. Phobos en Deimos, die verder van Mars ontstonden, zijn als laatste overgebleven. Deimos is veilig en zal nog tot in lengte der dagen om Mars heen blijven draaien, maar Phobos zal over enkele miljoenen jaren eveneens te pletter slaan.

Volgens een nieuwe theorie zijn de manen van Mars op dezelfde manier ontstaan als de maan van de Aarde. Afbeelding: Astronomy Now.
De inslagtheorie kan nog meer bijzonderheden van Mars verklaren, bijvoorbeeld waarom het noordelijk halfrond van de planeet vlakker is en een stuk lager ligt dan het zuidelijk halfrond. Ook kan de theorie verklaren waarom Mars zo'n ijle atmosfeer heeft. De atmosfeer is ruim 50 keer ijler dan onze eigen atmosfeer. In combinatie met de geringere zwaartekracht op Mars zorgt dit voor een luchtdruk die gemiddeld maar 0,6% is van de Aardse luchtdruk. Dat is te weinig om vloeibaar water mogelijk te maken, laat staan om er te overleven.

Op dit moment verliest Mars iedere seconde ongeveer 100 gram van zijn toch al ijle atmosfeer door de zonnewind. Is dat problematisch? Dat valt wel mee. Zo verliest de Aardse atmosfeer bijvoorbeeld iedere seconde alleen al 3 kilogram aan waterstof. In dat tempo zullen de oceanen op Aarde in een biljoen (1000 miljard) jaar zijn drooggekookt. Lang voor die tijd zal de Zon al zijn opgebrand. Die 100 gram van Mars zal het probleem dan ook niet zo zijn.

In het geweldige artikel The Planetary Air Leak. As Earth's atmosphere slowly trickles away into space, will our planet come to look like Venus? worden alle bekende oorzaken genoemd waardoor een planeet zijn atmosfeer kan verliezen. De belangrijkste factor is het simpelweg weglekken van moleculen aan de rand van de atmosfeer doordat ze een hogere snelheid krijgen dan de ontsnappingssnelheid (Jeans escape). Hoe hoger de temperaturen en hoe lichter de moleculen, hoe hoger de snelheden en dus hoe groter de kans dat de gassen de ruimte in verdwijnen.

De meeste objecten in het zonnestelsel zijn te klein om een atmosfeer vast te houden. Zo heeft de Maan geen atmosfeer, net als Mercurius, de kleinste planeet van het zonnestelsel. Aan de andere kant van het spectrum hebben we de Joviaanse planeten, zoals Jupiter, die voor het grootste gedeelte uit atmosfeer bestaan. Door hun grote zwaartekracht zijn ze in staat zelfs waterstof en helium, de twee lichtste en meestvoorkomende elementen, vast te houden. De Aarde, Mars en Venus zitten tussen die twee uitersten in en zijn in staat om alleen de wat zwaardere gassen, zoals koolstofdioxide, zuurstof en stikstof, vast te houden. Dit wordt meestal als volgt weergegeven:

Zwaartekracht en temperatuur bepalen voor een groot deel of een planeet of maan een atmosfeer heeft. Afbeelding: University of Maryland.
Hoewel de getrokken lijnen geen harde grenzen zijn, geven ze wel aan dat de Aarde en Venus alle gassen behalve waterstof en helium vrij gemakkelijk vast kunnen houden, terwijl Mars er heel wat meer moeite mee heeft. Om aan de zwaartekracht van Mars te ontsnappen is vijf keer minder energie nodig dan om aan de zwaartekracht van de Aarde te ontsnappen. Het geluk van Mars is dat de planeet van alle terrestrische planeten het verst van de Zon staat, zodat de temperaturen ook wat lager liggen en de moleculen wat minder bewegelijk zijn. Als Mars en Venus in het zonnestelsel van plaats waren gewisseld, dan had Mars helemaal geen atmosfeer meer gehad. Eens temeer is Mars' afstand tot de Zon zijn grootste pluspunt.

Een andere zwakke plek van Mars is het nagenoeg ontbreken van een magnetisch veld, zodat de zonnewind vrij spel heeft, in tegenstelling tot op Aarde. De zonnewind kan echter niet verklaren waarom Venus, die ook geen magnetisch veld heeft, een nog veel dikkere atmosfeer heeft dan de Aarde. Het voornaamste verschil tussen de twee planeten is dat de meeste koolstofdioxide op Aarde veilig zit opgeslagen in de bodem en oceanen, terwijl het in Venus allemaal in de atmosfeer is terechtgekomen. Wanneer alle opgeslagen koolstofdioxide in de atmosfeer zou komen, zou de Aarde minstens net zo'n dichte atmosfeer als Venus hebben. Hoe dan ook, het effect van de zonnewind lijkt niet zo groot te zijn.

Misschien kwam het gevaar ook wel van veel kleinere objecten. Inslagen blijken namelijk ook goed te zijn in het wegblazen van een atmosfeer. Het blijkt dat hoe dunner de atmosfeer is, hoe meer er wordt weggeblazen. Doordat Mars dicht bij de asteroïdengordel staat, zal de kleine planeet vaker zijn gebombardeerd dan de Aarde en Venus. Bij iedere inslag werd een groter deel van Mars' atmosfeer de ruimte in geslingerd. De vermoedelijke inslag die Mars aan zijn maantjes hielp, zal hier zeker aan hebben bijgedragen. En wat te denken van de inslagen van de pas gevormde maantjes zelf? De inslag van een object van een paar honderd kilometer groot zal Mars' atmosfeer een flinke optater hebben gegeven.

Onderzoek naar de grootte van zandduinen op Mars kan de ontwikkeling van de dikte van Mars' atmosfeer in kaart brengen. Dan zullen we weten of de eens dikke atmosfeer geleidelijk aan dunner is geworden, of dat het van het ene op het andere moment tot het bijna-vacuüm van vandaag de dag verworden is. Dat is voor het terraformen namelijk erg belangrijk om te weten, want aan een planeet die zijn net leefbaar gemaakte atmosfeer weer de ruimte in lekt, heb je alsnog niks. Dan kunnen we misschien beter maar meteen naar een ander sterrenstelsel afreizen.

11-07-16

Niet verliezen is ook winnen

EK gaat uit als een nachtkaars

Het was niet veel en het wilde ook niet veel worden: het EK Voetbal in Frankrijk zal niet de geschiedenis ingaan als het spectaculairste EK ooit. De hoogtepunten waren schaars en de angst om niet te verliezen won het van de wil om te winnen. Uiteindelijk won Portugal in de verlenging van gastland Frankrijk. Hoe kon het ook anders.

Grappig was wel de manier waarop beide landen de finale haalden: waar Frankrijk zonder problemen door de groepsfase wandelde en vervolgens in de knock-outfase de ene na de andere gerenommeerde tegenstander op zijn rug legde, overleefde Portugal de groepsfase maar ternauwernood en alleen omdat ditmaal vier van de zes nummers drie in het toernooi bleven. Opmerkelijk genoeg wisten ze desondanks de sterkste tegenstanders te ontlopen: zo werd Spanje door Italië uitgeschakeld, dat vervolgens door Duitsland op strafschoppen werd verslagen. Vervolgens maakte Frankrijk de wereldkampioen een kopje kleiner. Portugal hoefde "alleen maar" landen als Polen, Kroatië en het verrassende Wales te verslaan en dat deden ze alsnog uiterst moeizaam.

Het moet gezegd worden: Portugal groeide in het toernooi, terwijl Frankrijk in de finale zonder stoom leek te zitten. Ondanks dat sterspeler Ronaldo al binnen een half uur naar de kant moest, hield Portugal redelijk eenvoudig stand. De vraag was dan ook waarom de Portugezen Edèr niet wat eerder inbrachten, want hij was in zijn eentje gevaarlijker dan de rest van zijn team. Toch ontsnapte Portugal vlak voor tijd, toen keeper Rui Patricio in de korte hoek geklopt werd. De paal bracht redding en in de verlenging sloegen de Portugezen toe. Het was niet eens echt onverdiend te noemen.

Waar de Portugezen nog tot diep in de nacht feestvierden, was het publiek eigenlijk de grote verliezer, want met een gemiddelde van 2,12 doelpunt per wedstrijd werd er bar weinig gescoord. En dat terwijl vijf van de vijftien wedstrijden in de knock-outfase op een verlenging uitdraaiden. Zoals bij zoveel sporten is de aardigheid er een beetje af bij voetbal. De frivoliteit is weg en alsmaar verdedigen is te aantrekkelijk geworden. Want niet verliezen is uiteindelijk gewoon winnen.

Uitslagen in de voorrondes van het EK.
Uitslagen in de knock-outfase van het EK.